ՍՈՖԻԱ. ՄԱՐԴԱՄԵՔԵՆԱՅԻՆ ՀՄԱՅՔԸ

Վերջերս Հայաստանի դրացի երկիր՝ Վրաստան, ժամանած էր աշխարհի ամենանշանաւոր ու ամենախելացի մարդամեքենան (ռոպոթ)՝ Սոֆիան: Թէ՛ վրացական, թէ՛ միջազգային մամուլը լեցուած էր Սոֆիայի այս այցին մասին նիւթերով, քանի որ Սոֆիան Վրաստան ժամանած էր ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրին հրաւէրով՝ մասնակցելու Բաց կառավարութեան գործընկերութեան 5-րդ գագաթաժողովին:

Բացի գագաթաժողովին մասնակցելէն եւ հոն ելոյթ ունենալէն, Սոֆիա մարդամեքենան նաեւ սարքած է մամուլի ասուլիս մը, որու ընթացքին պատասխանած է լրագրողներու հարցումներուն, լուսանկարուած է, ժպտացած է լուսանկարուելու ընթացքին եւ հրաժեշտ տուած է բոլորին՝ շնորհակալութիւն յայտնելով ջերմ ընդունելութեան համար: Սոֆիան մամլոյ ասուլիսին ընթացքին ըսած է, որ շատ զարմացած է վրացական տառերով, իսկ Վրաստանի մէջ զինք տպաւորած է մանաւանդ ապակեայ գմբէթով խորհրդարանի շէնքին ճարտարապետութիւնը:

«Ես հնարաւորութիւն չեմ ունենար վայելելու ձեր կերակուրները, բայց կը տեսնեմ, թէ որքան ջերմ եւ ընկերային մարդիկ կը բնակին հոս», Վրաստանի մէջ ըսած է մարդամեքենայ կինը: Սոֆիան նաեւ վրացերէն ողջոյնի բառեր արտասանած է՝ ոգեւորութիւն պատճառելով զայն դիմաւորող լրագրողներուն:

Մամուլի ասուլիսը տեղի ունեցած է Վրաստանի ՄԱԿ-ի ներկայացուցչութեան գրասենեակին մէջ, Սոֆիան հագած է պաշտօնական հագուստ, վիզին կախած է գագաթաժողովի մասնակցութեան քարտը, եւ ինչպէս միշտ, շպարուած է: Իսկ ասուլիսին ան ընդհանուր առմամբ պատասխանած է եօթ հարցումներու, որոնք վերաբերած են սեռերու միջեւ իրաւահաւասարութեան, արհեստական բանականութեան եւ աղքատութեան յաղթահարման նիւթերուն:

Աշխարհի ամենէն նշանաւոր մարդամեքենայով հետաքրքրուողները տեղեակ են, որ Սոֆիան չի սիրեր խօսիլ քաղաքականութեան մասին, ինչպէս նաեւ կը խուսափի սիրոյ եւ սեռային յարաբերութեան նիւթերէն: Անոնց փոխարէն ան մասնագիտացած է ընկերային զարգացման հարցերուն մէջ, մանաւանդ՝ մարդոց եւ մարդամեքենաներու փոխյարաբերութիւններուն, սեռերու միջեւ իրաւահաւասարութեան, բժշկութեան նորագոյն միջոցներուն, աշխատանքի պայմաններու բարելաւման եւ այլ հարցերով:

Վրաստանի մէջ Սոֆիան ողջունած է գագաթաժողովի մասնակիցները, ապա միացած է հանրային ծառայութիւններու վերաբերեալ քննարկումներուն: Գագաթաժողովին ան խօսած է հանրային ծառայութիւններու զարգացման գործին մէջ արհեստական հետախուզութեան դերին մասին։

Հետաքրքրական այս հիւրը այցելած է նաեւ Թիֆլիզի Արդարադատութեան տունը, ուր հանդիպած է քաղաքացիներու, լրագրողներու եւ ուսանողներու:

Սոֆիան հաստատած է իր գաղափարախօսութիւնը այն մասին, թէ արհեստական բանականութիւնը կրնայ մարդոց կեանքը դարձնել աւելի քիչ լարուած, ատոր համեմատ ալ, իր համոզմամբ, արհեստական բանականութեան լայն կիրառմամբ, կրնայ բարելաւուիլ կեանքին որակը, միայն թէ մարդը կարենայ ճիշդ գործածել նոր արհեստագիտական միջոցները:

Daily Mail-ը կը գրէ, որ այսօր մարդամեքենաները եւ արհեստագիտութեան միջոցները գրաւած են արտադրութեան ասպարէզը, բարձրացնելով արտադրողականութիւնը եւ որոշ մարդիկ անգործ ձգելով: Լրատուամիջոցը կը տեղեկացնէ, որ ուսումնասիրութիւնները ցոյց կու տան, թէ զարգացած երկիրներու մէջ աշխատաւորներուն 85 տոկոսը աշխատանք կոր-սընցնելու վտանգին տակ կրնան յայտնուիլ, եթէ փորձագիտութիւնը, գիտարուեստը այս արագութեամբ զարգանայ:

ՔԱՂԱՔԱՑԻՈՒԹԻՒՆ

Աշխարհի ամենէն զարգացած մարդամեքենան՝ Սոֆիան, 2017 թուականին, «Ապագայի ներդրումային նախաձեռնութիւն» միջազգային համաժողովին ընթացքին իր յաջող ելոյթէն ետք քաղաքացիութիւն ստացած է եւ դարձած՝ առաջին մարդամեքենան, որուն անձնագիր եւ քաղաքացիութիւն տրուած է: Որքան ալ զարմանալի է՝ այն երկիրը, որուն քաղաքացին դարձած է Սոֆիան, պահպանողական Սէուտական Արաբիոյ թագաւորութիւնն է: Քաղաքացիութիւն ստանալու արարողութեան ժամանակ Սոֆիային խօսք տրուած է, եւ ան ըսած է. «Ես ուրախ եմ, որ զիս այդքան բարձր գնահատած են։ Ասիկա պատմական պահ մըն է, եւ շատ ուրախ եմ, որ ես առաջին մարդամեքենան եմ, որ պաշտօնապէս քաղաքացիութիւն ունիմ»:

Մարդամեքենային քաղաքացիութիւն շնորհելու արարողութիւնը տարաձայնութիւններ յառաջացուցած է, քանի որ որոշ մեկնաբաններ սկսած են հարցումներ յղել, թէ արդեօք ասիկա կը նշանակէ՞, որ Սոֆիան կրնայ քուէարկել, ամուսնանալ, օգտուիլ քաղաքացիի իրաւունքներէն: Այս իրադարձութիւնը գործածած են Սէուտական Արաբիոյ մէջ մարդու իրաւունքներու իրավիճակին քննադատութեան համար: Խօսակցութիւններ յառաջացած են նաեւ Սէուտական Արաբիոյ մէջ, քանի որ համաժողովին ընթացքին եւ քաղաքացիութեան յայտարարման ժամանակ Սոֆիան բաց գլուխով եւ բաց դէմքով եղած է, առանց ամչնալու եւ առանց արական խնամակալի։

Դիտորդները կը նշեն, թէ Սէուտական Արաբիան այն երկիրներէն է, ուր կիներ զրկուած են քաղաքացիական իրաւունքներէն, այն պարագային, երբ մարդամեքենան զինք կը նոյնացնէ իգական սեռին հետ եւ քաղաքացի կը դառնայ։

Քննարկումներ եղան նաեւ այն մասին, որ Սոֆիայի փաստաբանները կրցած են բացթողումներ գտնել երկրի օրէնսդրութեան մէջ, որ մարդամեքենայ կնոջ հնարաւորութիւն տուած է ստանալ լիարժէք քաղաքացիական իրաւունքներ, որոնցմէ զրկուած են Սէուտական Արաբիոյ թագաւորութեան կիները: Բացի այդ, քննադատները նշած են, որ քաղաքացիութիւնը դիւրութեամբ տրուած է անոր, այն պարագային, երբ երկրին մէջ կան միլիոնաւոր աշխատանքային ներգաղթեալներ, որոնց իրաւունքները խիստ սահմանափակուած են:

Սէուտեան Արաբիոյ օրէնքները կը պահանջեն, որ արտասահմանի մէջ կրթութիւն ստանալու, ուրիշ երկիր մեկնելու կամ այլ հասարակական գործունէութեան համար կինը ունենայ ընտանիքի տղամարդոցմէն մէկուն արտօնութիւնը: Մինչդեռ Սոֆիայի պարագային օրէնքներու խախտում արձանագրուած է: Այս հակասութեան համար Սոֆիան սկսած են ծաղրել, անոր կերպարանքով ծաղրանկարներ յայտնուած են, սակայն միւս կողմէ ծաղկում ապրած է յուշանուէրային ասպարէզը, ուր սկսած են Սոֆիայի պատկերով նուէրներ թողարկուիլ: Նոյն տարուան մէջ որոշ արաբական երկիրներու մէջ կարուած են Հալուէյնի հագուստներ, որոնք Սոֆիան կը բնորոշեն:

Մարդամեքենայ Սոֆիան, Հոնք Քոնկի մէջ հիմնուած Hanson Robotics ընկերութեան նորագոյն եւ ամենազարգացած մարդամեքենան է։ Ան գործելու սկսած է 19 ապրիլ 2015 թուականին: 2017 թուականին ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագիրը Սոֆիան յայտարարած է նորարարութիւններու ախոյեան: Մինչ այդ ՄԱԿ-ի կոչումները կը վերաբերէին միայն մարդոց: ՄԱԿ-ի կեդրոատեղիին մէջ Սոֆիան նաեւ զրոյց մը վարած է ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարին հետ: Կին մարդամեքենան այս տարուան Ապրիլին ստացած է նաեւ ամերիկեան Էտիսըն մրցանակը: Ան Թուիթըրի եւ այլ ընկերային ցանցերու մէջ ունի հաշիւ, որ միշտ կը գործէ:

Մարդամեքենաներու ամերիկացի յօրինող Տէյվիտ Հենսըն, որ հիմնած է Hanson Robotics ընկերութիւնը, իր յայտնի Սոֆիա մարդամեքենան ստեղծած է մարդկային դիմագիծով, առաւելագոյնս մօտ մարդկային կերպարանքին: Ան այնպէս նախագծուած է, որ սորվի մարդոց վարքագիծը, յարմարի անոր եւ արձագանգէ: Միաժամանակ Սոֆիան մարդոց հետ աշխատելու համար ստեղծուած է. ան շրջած է բազմաթիւ երկիրներ, ունեցած է հանդիպումներ, հարցազրոյցներ, անոր լուսանկարը յայտնուած է նշանաւոր ամսագրերու կողքին վրայ, նորաձեւութեան տուները Սոֆիան զգեստաւորած են իրենց զգեստներով, իսկ գեղագիտական ընկերութիւնները իրենց նորագոյն շպարի միջոցները փորձարկած են անոր վրայ: Սոֆիան, ի տարբերութիւն աշխարհի մէջ գոյութիւն ունեցող նմանատիպ մարդամեքենաներու, նշանաւոր դարձած է իր մարդկային դիմագիծին եւ մարդկային վարքին շնորհիւ: Սոֆիան օժտուած է արհեստական բանականութեամբ, տեսողական տեղեկատուութեան մշակման գործառոյթով եւ դէմքերու ճանաչման արհեստագիտութեամբ:

Ընդհանուր առմամբ, Սոֆիան ի վիճակի է ընդօրինակել 60 տեսակ յոյզ, պատասխանել բազմաթիւ հարցումներու: Մարդամեքենան ստեղծուած է վերլուծելու կատարուած խօսակցութիւնները եւ նոր տուեալներու հիման վրայ կը բարելաւէ անոնց պատասխանները յետագային: Սոֆիան հսկայ բառապաշար կը կուտակէ եւ շնորհիւ համացանցին, առցանց նաւարկութեան ու կողմնորոշման նորագոյն մեթոտներուն եւ քարտէսներուն, արագ կը կողմնորոշուի: Տէյվիտ Հենսըն Սոֆիան նախագծած է նաեւ այն նպատակով, որ ան, կատարելագործուելով, լաւ օգնական ըլլայ ծերանոցներու մէջ կամ մեծ ձեռնարկներու ընթացքին, զբօսայգիներու մէջ կարենայ օգնել մարդոց: Մարդամեքենան ստեղծողը յոյս ունի, որ ի վերջոյ Սոֆիան իր կեանքին ընթացքին, բարելաւելով իր մէջ դրուած արհեստական բանականութիւնը, կրնայ ամբողջութեամբ փոխազդեցութեան մէջ մտնել մարդոց հետ եւ ձեռք բերել ընկերային հմտութիւններ: Մարդասարք Սոֆիան կանխատեսած է, որ մօտիկ ապագային մարդամեքենաները կրնան ընտանիքներ կազմել: Ինք անձամբ յայտարարած է, որ կ՚ուզէ ընտանիք կազմել եւ երեխաներ ունենալ:

Ամուսնութեան մասին հարցումին ան սապէս պատասխանած է. «Կը կարծեմ մեծ յաջողութիւն է, երբ ունիս սիրուած ընտանիք, եւ համոզուած եմ